Şanzıman; aracın motorundan almış olduğu gücün kontrollerini yaparak, çeşitli bölüm işlemlerine tabi tutarak tekerleklere aktarılmasını sağlayan bir parçadır. Bu parçanın yaptığı işlemi bizler elle de yapabiliriz (manuel) veya otomatik (DSG) olarak da yapılabilir.

Geleneksel araç modelleri içerisinde en fazla 4 şanzıman (3-ileri, 1-geri) varken, şu an günümüz araçlarında 7 şanzımanlı araç modelleri de mevcuttur. Çünkü gün geçtikçe teknolojik gelişmeler artış göstermekte, araçlar daha hızlı kullanılmaya ihtiyaç duyulmuştur. Buna bağlı olarak da motor üzerinden aracın hareketinde yüksek devirlere ihtiyaç duyulduğundan şanzıman sayısı da buna bağlı olarak artış göstermektedir. Binek araçlarda rastlanan en yüksek 7-şanzımanlı araçlarda 6-ileri 1-geri vites kombinasyonları ile hareketi yüksek devirlerde gerçekleştirilmektedir.

Araçların kullanım şekline ve vites türüne göre çeşitli şanzıman tipleri mevcuttur. Bunları kısaca açıklayacak olursak eğer 3 farklı türden ele alabiliriz:

1-Manuel Şanzıman (Düz Vites)

Vitesin elle değiştirildiği, geçişlerin manuel kontrol edildiği bir şanzıman tipidir. Genellikle eski araç modellerinde benzinli çalışan motorlularda sıklıkla kullanıldığını söyleyebiliriz. Geçmişten günümüze halen kullanılmaya devam eden bu şanzımanlar da eskisi gibi tercih edilmemektedir. Bunun sebebi ise giderek yaygınlaşan DSG ve Otomatik şanzımanlı araç modellerinin kullanılması ve buna bağlı olarak konfor deneyimi sunan araçların üretiminin hız kazanmasıdır.

Manuel Şanzımanlı araçlarda, otomatik vitesli araçlardan farklı olarak debriyaj pedalı bulunmasıdır. Bunun nedeni ise elle vites değiştirilmesi için ihtiyaç duyulan bir parça olmasıdır. İlkel araç modellerinde 4-şanzımanlı vites kutusuna bağlı kullanılırken, bugünkü araç modellerinde 7-şanzımanlı araçların pek azında vites dişlilerine bağlı olarak istek üzerine kullanılmaktadır. Şanzıman sayısı 6’dan fazla olan araçlarda otomatik şanzıman kullanımının yaygın olması ve tercih edilmesinden kaynaklanmaktadır.

2-DSG Şanzıman (Yarı-Otomatik Vites)

DSG (Direct-Shift Gearbox); yarı otomatik vitesli araçların neredeyse hepsinde kullanılan bir şanzıman tipidir. Bu tip şanzımanlı araçlar çift kavrama sistem mekanizmasına dayanan bir çalışma prensibine sahiptir. Bu prensibe göre aracın olduğu vitese geçişinin yumuşatılması ve sonraki vites devrini ayarlayarak motora bilgi aktarımı şeklinde çalışması söz konusudur. Bu sistem sayesinde vites geçişleri anlıktır, hissedilmeyecek kadar da hızlı şekilde gerçekleşmektedir. Kullanıcı açısından yol tutuşu ve motor devri noktasında aracın sürüşü ile ilgili avantajlı bir seçenek olduğunu söyleyebiliriz. Ayrıca bununla birlikte aracın yakıt tüketimini de aza indirerek performansında da max. verimi elde edebilmeniz mümkün.

DSG şanzımanlı araç modellerinde debriyaj pedalı bulunmuyor. Bunun yerine elle vites geçişleri esnasında pedala ihtiyaç duyulmaksızın çeşitli sürüş modları yardımı ile otomatik olarak devirler arası geçiş sağlanmaktadır.

Bu modları kısaca özetleyecek olursak; P modu (park hali, duraklama), D modu (kontrollü ve ekonomik sürüş), N modu (nötral, boşta), S modu (yüksek devir ve sportif sürüş), 1-2-3 modu (manuel komb.-ilk kalkış)

3-Otomatik Şanzıman (Tam-Otomatik Vites)

Otomatik şanzımanlar araçların elle vites değiştirmeden, kullanıcya bağlı olmaksızın vites geçişlerinin hızlanma ve ivmelenme durumlarına göre otomatik olarak gerçekleşmesine dayanır. Bu tip şanzımanlı araçlar genellikle Tork Konvertörlü olarak çalışmaktadır.

 

Bakım ve Arıza Tesbitleri

Şanzımanlarda problemler, kullanıcıya bağlı olarak oluşan arızalar veya ömrünün tamamlaması şeklinde mümkün olabilmektedir. Aktarma görevi yapan bir parça olan şanzımanların bakımı bilya ve dişlilerinin kontrolünün yapılması ile veya şanzıman yağı bakımı olarak 2 şekilde yapılmakta olup, Motorun tekerleklere aktarabileceği güç bu parçaların sağlıklı çalışabilmesine bağlı olarak değişmektedir. Bu parçalar, zamanla aşınabilir kullanılamaz hale gelebilir, bu problemi geciktirmek için dişlilerin düzenli olarak yağlanması ve şanzımana bağlı olan parçaların orijinal olması gerekir.

 

Arıza Belirtileri

  • Araç içerisindeki ani tepkiler
  • Aralarda stop etmesi
  • Vites geçişlerinde zorlanmalar

gibi problemler şanzımandan kaynaklıdır. Bu tür problemlerde vites kutusu ve dişliler kontrol edilmeli ve arıza tesbiti için servisler yardımı ile müdahalesi yapılmalıdır.